Senioren en het klimaat: hebben ze er wat voor over?

6 Jul

Mensen op hoge leeftijd zijn bereid te investeren in maatregelen om de klimaatverandering tegen te gaan, ook als ze zelf niet meer kunnen profiteren van de resultaten. Deze conclusie wordt getrokken in een driejarig onderzoeksproject van de universiteit van Heidelberg[1], waarin onderzoekers op het gebied van psychologie, milieu- en gedragseconomie en gerontopsychologie de vraag stellen hoe de vergrijzing en klimaatverandering van invloed zijn op het klimaatbeleid.

Is een ouder wordende samenleving in staat om de uitdagingen van het klimaatprobleem te weerstaan? Zijn de ouderen voldoende bereid om te investeren in maatregelen? Zal een ouder wordende samenleving het complexe probleem van de klimaatverandering wel voldoende begrijpen? Dat zijn de centrale vragen.

De onderzoekers wijzen ook op manieren, waarop de wetgever in aanvulling op de gebruikelijke lijnen van het milieubeleid milieuvriendelijk gedrag met gerichte informatie kan bevorderen.

Het rapport van het project is nog niet gepubliceerd. Op 13 juni 2013 is een slotsymposium gehouden. Hier volgt een samenvatting gebaseerd op en met vertaalde fragmenten uit verschillende bronnen rond het project, bijvoorbeeld http://climage.wordpress.com/ en http://www.uni-heidelberg.de/presse/news2013/pm20130604_klimaschutzpolitik.html

Cursief en voetnoten toegevoegd door mij.

 Samenvatting

Waarin de klimaatverandering deze eeuw gaat resulteren is nog niet goed bekend. Maar stel dat de opwarming na een lange rustpauze weer terugkeert, dan wordt de maatschappij geconfronteerd met politieke beslissingen op grote schaal. Of dat mitigatie of adaptatie of een mix van beide zal zijn moet worden afgewacht. Zeker is dat we tegen de tijd dat die eventuele maaregelen worden getroffen een demogafische verschuiving hebben meegemaakt, waardoor de gemiddelde leeftijd van de bewoners van de geïndustrialiseerde landen fors zal zijn gestegen. De senioren maken dan voor een groot deel de dienst uit, ook op politiek gebied. In Duitsland zal volgens een prognose uit 2008 in 2050 het aandeel van de kiesgerechtigden in de leeftijd boven de 60 jaar zijn gestegen van 22% nu tot 40% (Stat. Bundesamt 2009)[2]. Het aandeel 80+-ers neemt toe tot 14%. Voor Nederland gaat het CBS  in haar prognoses voor 60+ niet verder dan 32% in 2050 tegen 23% in 2013, en voor de groep 80+ wordt dat 11%.

 Of deze leeftijdsgroep zal beslissen voor een ambitieuze strategie ter bescherming van het klimaat zal afhangen van ten minste twee dimensies, kennis en motivatie, die natuurlijk onderling samenhangen:

 1. Een goede algemene kennis van de complexe dynamiek van klimaatverandering:

Het klimaatsysteem is zeer complex en de mogelijke gevolgen van de klimaatverandering zijn niet goed begrepen noch binnen de wetenschappelijke gemeenschap, noch bij het grote publiek. Eerder onderzoek (Sterman und Booth Sweeney 2002, 2007[3]) heeft aangetoond dat individuen regelmatig de onderlinge afhankelijkheden tussen centrale emissiestromen, atmosferische voorraad van CO2 en daaruit voortvloeiende gevolgen voor het klimaat niet goed begrijpen. Bovendien is het bekend dat ouderen steeds meer beïnvloed worden door cognitieve overbelasting. In feite lijdt bijna een kwart van alle 60+-ers aan cognitieve stoornissen (via diabetes en Alzheimer), die van invloed zijn op hun abstract denken en het vermogen zich aan te passen aan nieuwe situaties (Toro et al.. 2009[4]). Aan de andere kant, kunnen oudere mensen putten uit een rijke ervaring, die nuttig kan zijn geconfronteerd met complexe besluitvormingsproblemen, zoals in de context van klimaatverandering.

 2. Motivatie om bij te dragen aan bescherming van het klimaat:

Omdat veranderingen in het klimaatsysteem geleidelijk verlopen, kan het verschil tussen kosten en baten een belangrijke hindernis zijn voor investeringen in mitigatie-en adaptatiemaatregelen in een vergrijzende samenleving. Tegenover de directe kosten voor de huidige generatie staan de voordelen ervan voor toekomstige generaties. Daarom zouden ouderen niet bereid zijn om voldoende bij te dragen aan deze maatregelen. Aan de andere kant, kunnen er motieven zijn, zoals altruïsme en een neiging tot intergenerationele en internationale fairness. In het algemeen bevestigen de resultaten van de experimentele economie en psychologie het bestaan ​​van deze motieven (Harbaugh et al., 2007[5]), ook al is er geen duidelijke indicatie van hoe de leeftijd van een persoon deze motieven beïnvloedt.

 Resultaten

De onderzoekers concluderen, dat het beeld tot nu toe te pessimistisch is geweest, omdat te weinig rekening is gehouden met het altruïsme tussen de generaties.

Als er gekozen moest worden tussen de eigen financiële belangen en een bijdrage aan klimaatmaatregelen, werd geen negatieve relatie tussen leeftijd en de bereidheid om bij te dragen aan maatregelen gevonden. Integendeel, de ouderen wilden zelfs meer bijdragen, wat duidt op altruïsme tussen de generaties als norm voor het handelen. (De primatoloog Frans de Waal zou hierin bevestiging kunnen vinden van het bestaan van een oud gen, immers ook apen vertonen altruïstisch gedrag.)

Begrip van het complexe klimaatsysteem was voldoende en niet verschillend tussen generaties, zodra het verhaal verbaal werd overgedragen en al te wetenschappelijke abstracties, zoals in afbeeldingen achterwege werden gelaten.

Informatie op maat is dus belangrijk, maar ook het gedrag van de medemens. Als anderen zichtbaar bereid zijn om te investeren, dan wordt dat gedrag eerder gevolgd. Dat kan een extra element zijn voor de publieke informatie over het klimaatbeleid.

 Mijn mening

Op het gevaar af in clichés te belanden, kan het zijn dat Duitsers een grotere gevoeligheid ten opzichte van milieu- en klimaatproblemen aan de dag leggen. Vergelijkbaar onderzoek in Nederland is mij tot nu toe niet bekend. En het is dus niet duidelijk of de hier getrokken conclusies rechtstreeks kunnen worden vertaald naar Nederlandse condities.


[1] CLIMAGE – Klimaschutzpolitik in alternden Gesellschaften – Komplexe Klimasysteme, Kognition und Zahlungsbereitschaft

[2] In het persbericht wordt gesproken over meer dan 49% (Stat. Bundesamat 2008). Dat lijkt onwaarschijnlijk, vandaar de vermelding uit het rapport van 2009. Percentages zijn afhankelijk van de groeiscenario’s.

[3] Cloudy skies: assessing public understanding of global  warming, Syst. Dyn. Rev. 18, 207–240, (2002), http://web.mit.edu/jsterman/www/StermanSweeney.pdf  en “Understanding public complacency about climate change: adults’ mental models of climate change violate conservation of matter”, Climatic Change (2007) 80:213–238

[4] Type II Diabetes in Mild Cognitive Impairment and Alzheimer’s Disease: Results from a Prospective Population-Based Study in Germany, Journal of Alzheimer’s Disease 16 (2009) 1–5,  http://www.klinikum.uni-heidelberg.de/fileadmin/gerontopsychiatrie/pdf/2009_Toro_Type_II_diabetes_in_MCI_and_AD.pdf

 [5] Neural Responses to Taxation and Voluntary Giving Reveal Motives for Charitable Donations, Science 15 June 2007: Vol. 316 no. 5831 pp. 1622-1625,  http://harbaugh.uoregon.edu/Papers/HMB%202007%20Science%20Tax%20Give.pdf

 

Advertenties

Eén reactie to “Senioren en het klimaat: hebben ze er wat voor over?”

Trackbacks/Pingbacks

  1. Belangstelling voor het onderwerp klimaat | klimaatblog - september 23, 2013

    […] een vorig artikel kwam de bereidheid van senioren om iets bij te dragen aan het klimaatprobleem aan de orde. Nu het […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: