Duurzame energie – Grøn Energi

14 Aug

Af en toe is er op dit blog aandacht voor alternatieve energie, of liever duurzame energie. In dit geval met het oog op de energie strategie die Denemarken volgt.

Nederland 

In Nederland wordt een weinig samenhangend beleid gevoerd, dat schommelt tussen wel of niet gebruik maken van kernenergie, het wel of niet financiëel ondersteunen van energiebesparende maatregelen of stimuleren van de invoering van nieuwe technologie. Het beleid is met name gericht op energiebesparing en meer gebruik van duurzame energie. In 2020 moet dat leiden tot zo’n 30 procent minder CO2 ten opzichte van 1990, en een toename tot zo’n 20 procent van de energieproductie uit duurzame bronnen zoals wind, waterkracht, zonne-energie en biomassa. De consument merkt dat voorlopig alleen aan zijn beurs. We betalen meer energiebelasting, en dat zou besparing moeten stimuleren. Daarnaast krijgt de consument alle mogelijke besparingsadviezen (maatwerkadvies, energielabel woningen). De wispelturigheid van de verschillende subsidieregelingen zijn tenslotte niet echt een stimulans voor consumenten en bedrijfsleven. Er is veel kritiek op het beleid, dat vooralsnog sterk blijft steunen op fossiele energiebronnen, onvoldoende op lange termijn is gericht maar wel op politieke korte termijn voordeeltjes, zoals het verhogen van de maximaal toegelaten snelheid. Zie bijvoorbeeld uit het Financieele Dagblad,  hier en hier 

Europa 

De Europese Commissie heeft in maart 2011 een rapport gepubliceeerd: ” A Roadmap for moving to a competitive low carbon economy in 2050″. De commissie wilt tot 2050 de economie decarboniseren in overeenstemming met de maximale 2 ºC temperatuurverhoging. Vrijwel alle onderwerpen passeren de revue, zoals koppeling van hoogspanningsnetwerken, windmolenparken, zonnecentrales, decentrale electriciteit opwekking, smart grids, electrische auto’s enzovoort. Dat kost een hoop geld (1,5% van het BBP), maar dat wordt enigszins vergoed door de stijgende olieprijzen en toename van jobs in de alternatieve energievoorziening. Het zijn ideëen die nog verder moeten worden uitgewerkt in concrete plannen. Zie voor meer praktische informatie over Europese duurzame technologie de site van SETIS

Duitsland 

Er zijn maar weinig landen waar een samenhangend beleid is ontwikkeld. In Duitsland heeft de Bundesrat (1e kamer van het parlement) de nieuwe versie van het Erneuerbare-Energien-Gesetz goedgekeurd, en die wet treedt in werking per 1 januari 2012. Daarmee wordt de ingeslagen weg van het uitbannen van kernenergie na Fukushima voortgezet, maar de bijzondere aanpak van het feed-in tarief wordt niet losgelaten. De vergoedingen in de verschillende sectoren, zoals voor biomassa, geothermie en off-shore windmolens worden zelfs verhoogd. Daarbij mikt men op 80% van de energievoorziening uit duurzame bronnen in 2050. Dat komt in de buurt van de Deense plannen. De doelstelling van 18% voor duurzame energiebronnen voor het jaar 2020 is zeer recent bijgesteld tot 20%. Met een budget van 3,4 miljard Euro uit het Energie- und klimafonds voor de komende drie jaren stimuleert het Duitse kabinet het inmiddels zesde energie-onderzoeksprogramma.

Denemarken 

Denemarken is ook een uitzondering en de Denen waren eerder met hun aanpak. De Danish Commission on Climate Change Policy heeft in oktober 2010 een rapport uitgebracht dat een dergelijk beleid voor de lange termijn uitstippelt, een beleid, dat moet leiden tot een totale overgang naar energieverzorging uit duurzame bronnen. Het is niet een typisch Deens verhaal, je zou het gemakkelijk kunnen transformeren naar andere landen, zo wordt gesteld. Het Deense parlement staat er positief tegenover, en dat betekent dat men er al snel mee van start kan gaan. De Nederlandse Algemene Energieraad  geeft alleen een link naar het rapport met de tekst: “Denemarken heeft een plan opgesteld om naar 100% hernieuwbare energie te gaan (in 2050). Het plan laat zien dat via de energievoorziening en duurzame landbouw de CO2-uitstoot 80% lager kan.” En laat vervolgens het commentaar over aan de Belgische Bond Beter Leefmilieu. Verder geen reactie.

Hoofdlijnen 

Dit zijn de hoofdlijnen van het Deense plan:

  • Volledige verwijdering van fossiele brandstoffen uit het energie-systeem zou leiden tot een vermindering van de uitstoot van broeikasgassen in de orde van 80 procent, vergeleken met emissieniveaus in 1990. Emissies uit de landbouw zullen domineren in het spectrum van de overige broeikasgassen.
  • Wind en biomassa zijn waarschijnlijk de belangrijkste bijdrage aan de Deense energiesysteem in 2050 in verhoudingen, die afhankelijk zijn van de relatieve prijzen, die an sich weer  afhangen van het wereldwijde energie-en klimaatbeleid. Energiekosten in 2050 kunnen worden geminimaliseerd door meer import-export van elektriciteit in een uitgebreide Noord-Europees netwerk.
  • Waar de huidige energie-systeem wordt bestuurd alleen aan de aanbodzijde, moet het toekomstige stelsel ook controle op de vraagzijde (“smart grids” en “intelligente” energie te gebruiken) als gevolg van een grotere bijdrage van fluctuerende energiebronnen aan het energie-systeem.
  • De kosten van het gebruik van fossiele brandstoffen zullen naar verwachting aanzienlijk stijgen in de komende decennia, en leiden tot een aantal economische aanpassingen waaronder een efficiënter gebruik van energie. Tegen die achtergrond vergt uitfasering van fossiele brandstoffen in totaal naar schatting extra kosten in de orde van slechts 0,5 % van het BBP in 2050.

Plaatje van het systeem

 Hoe dat nieuwe energiesysteem er uit zal zien hangt natuurlijk af van de politieke en technologische ontwikkelingen. Maar ook met de bestaande technologieënn kunnen de ambitieuze doelen worden gehaald. 

  1. Waar in Nederland vooral gesproken wordt over energiebesparing is dat in Deense ogen evenzeer een belangrijk onderwerp. Energie efficiëntie moet het energiegebruik met een kwart verminderen, door nieuwe technologie en intelligent energiegebruik
  2. In de toekomst wordt het energiesysteem vooral gebaseerd op electriciteit, die grotendeels opgewekt wordt door off-shore windmolens, additioneel ondersteund door biomassa, geothermische energie en de zon.

 Toekomstig energiesysteem Denemarken

 Een element dat de Denen erg aanspreekt, is het onafhankelijk worden van buitenlandse energiebronnen, het bijna geheel zelf kunnen voorzien in de energiebehoefte.

Het rapport steunt op 24 achtergrond documenten. De commissie heeft op grond van die rapporten haar conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan.

Kritische punten

Een van de belangrijkste onderwerpen is natuurlijk de electriciteitsproductie en de logistieke problemen daaromheen. Om te proeven hoe sterk het rapport staat, is het zinvol om de bepalende documenten door te lezen (helaas alleen in Deens). Want tenslotte fungeert het rapport als basis voor enorme ingrepen in de Deense maatschappij. In februari heeft de regering haar “Energie Strategie 2050” voorgelegd aan het parlement.

 Een kritiek punt is bijvoorbeeld de wispelturigheid van het windaanbod, waarmee het grootste deel van de electriciteit is gemoeid, en waardoor de continuïteit van de levering niet is gegarandeerd. De Denen denken dat op te lossen door biomasssa centrales als opvulling te laten functioneren. En de koppeling met vooral Zweedse en Noorse netwerken (met veel electriciteit op waterkracht) is dan weer een volgende optie om de continue levering te kunnen garanderen.

Windkracht is rond 2050 goed voor bijna de helft van de electriciteitsproductie, biomassa staat voor ongeveer een derde, het restant wordt geleverd door warmtepompen, zonne-energie en afval. Kernenergie en een onderwerp als de opslag van CO2 komen nauwelijks aan de orde en spelen in deze discussie geen rol van betekenis.

Energie uit algen 

Waar halen de Denen hun biomassa vandaan? Uit de zee, zo valt te lezen. De “blauwe” biomassa bestaat vooral uit de macro algensoorten zeesla en suikertang, die in principe gunstig uitgangsmateriaal zijn voor de productie van biogas, ethanol, butanol en biodiesel en in potentie veel energie kunen leveren. De soorten zijn redelijk inheems, introductie van exoten vindt men te riskant. Aantrekkelijke bijkomstigheid is de bijdrage aan duurzaamheid door winst op milieugebied (verwijdering van stikstof, fosfor en CO2) door de algen en de productie van hoogwaardige producten (voedingsmiddelen, eiwit, voedingsingrediënten, bioactieve stoffen, pigmenten, enz.) uit algen. Verder denken de Denen aan geïntegreerde watercultuur van algen, vissen en schelpdieren.

Maar er zijn nog veel problemen op te lossen voordat deze energie-optie voldoende is ontwikkeld. Er zijn vragen over het beschikbare productiepotentieel, over de economische en duurzame kanten van de massale productie van algen. Verder is de technologie nog niet zover om maximaal rendement te halen uit de omzetting van de algen; men denkt pas tegen 2040 zo ver te zijn. In de aanbevelingen van dit achtergronddocument wordt aangegeven wat er in de komende jaren nog moet worden uitgezocht om de teelt uiteindelijk tot een succes te maken, en dat is niet gering.

Algen: een haalbare optie ?

David Mackay’s boek “Sustainable Energy without the hot air” (hier) en de lopende Nederlandse energie-analyse parallel aan Mackay’s boek waarover Technisch Weekblad periodiek schrijft, geven wat andere geluiden (recensie boek).  Mackay schrijft algenkweek in de zee direct af als weinig efficiënte methode, die bovendien op basis van productie in vijvers ongeveer evenveel energie kost als je erin stopt. Die algenkweek in vijvers  verlangt toevoeging van geconcentreerd CO2. Algenproductie in zee met daarin van nature opgelost CO2 zou volgens Mackay 100-voudig minder opleveren, geen optie dus voor hem.

In Technisch Weekblad is nog niet geschreven over biomassa productie uit algen zoals de Denen dat denken te gaan doen. Uit de berekingen van biogas uit organisch afval als vuilnis, mest en rioolwaterslib blijkt een bescheiden energiebijdrage van enkele procenten. Hoe de Denen straks 30% willen halen blijft de vraag.

Energiesysteem te optimistisch?

 Je kunt je met dit voorbeeld in het achterhoofd afvragen of de verwachtingen voor de totale omschakeling niet te optimistisch zijn gesteld. Feit is wel, dat de Denen in ieder geval een totaalvisie op het probleem hebben en goed hebben nagedacht over de ingrijpende technologische, maatschappelijke, financiële en politieke veranderingen die de omschakeling via een doordacht en gemonitored project mogelijk moeten maken. De zwakheden van het voorstel zitten in elke hoek van het plan, in elke ontwikkeling, niet alleen in Denemarken, maar ook wereldwijd. Het is dan ook alleen te realiseren als het project massaal en gedurende de hele looptijd wordt ondersteund. Dat draagvlak lijkt er te komen, getuige de positieve ontvangst in het parlement, verwoord in een motie in mei 2011. De onderhandelingen lopen nog, zo meldt het Deense Ministerie van Klimaat en Energie.

 

Advertenties

Eén reactie to “Duurzame energie – Grøn Energi”

Trackbacks/Pingbacks

  1. Denemarken: biobrandstof uit algen | klimaatblog - juni 7, 2015

    […] uit algen zou gaan produceren. Over de haalbaarheid van dat streven zijn destijds op dit blog vraagtekens gezet, onder meer vanwege de benodigde hoeveelheid energie, CO2 en […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: